Kiedy pewien polityk w trakcie wywiadu powiedział, że „złamanie konstytucji jest eo ipso przestępstwem”, wiele osób przyjęło to zdanie z powagą — choć nie do końca wiedziało, co właściwie znaczy „eo ipso”. To łacińskie wyrażenie brzmi poważnie, a przez to często używane jest na…
Pewnego dnia usłyszałem w radiu zdanie: „Spóźnił się na spotkanie, ergo nie był zainteresowany”. I choć intencja była jasna, coś zgrzytało. Bo „ergo” to nie synonim „więc” do każdej sytuacji – to słowo niesie ze sobą logiczny ciężar i precyzyjne znaczenie. Często używane na wyrost lub w…
Pamiętam, jak kiedyś znajomy opowiadał o podróży do Włoch, a w połowie zdania dodał: „Nawiasem mówiąc, pizza tam smakuje zupełnie inaczej, co ciekawe, to zupełnie nie na temat”. I właśnie to mnie rozbawiło – bo użył wyrażenia „nawiasem mówiąc”, by… zaznaczyć, że mówi nie na…
Kiedyś usłyszałem w radiu: „Mieszkańcy mają dwie alternatywy – albo zostają, albo wyjeżdżają”. I od razu pomyślałem: chwila, coś tu nie gra. Przecież „alternatywa” to wybór między dwiema opcjami, a nie zbiór kilku możliwości! To słowo regularnie wpędza ludzi w językowe pułapki. Jedno z tych, które…
Kiedyś usłyszałem w radiu zdanie: „To był skądinąd kiepski pomysł” — i uśmiechnąłem się pod nosem. Nie dlatego, że pomysł był kiepski, tylko dlatego, że użycie słowa „skądinąd” kompletnie tu nie pasowało. Ten przysłówek potrafi być prawdziwym językowym zmyłkowcem: brzmi poważnie i uczono, ale jego sens często…
Kiedyś usłyszałem w radiu: „De facto ta decyzja została podjęta jednogłośnie, choć nie było głosowania”. I tu pojawia się zgrzyt – bo czy można mówić o jednogłośności bez głosowania? Zwrot „de facto” – choć brzmi poważnie i często spotykamy go w tekstach urzędowych, publicystycznych czy naukowych – bywa…
Pamiętam jedną scenę z zebrania, na którym szef powiedział: „Nie chcę teraz dezawuować twojej pracy, ale…” — i po chwili dokładnie to zrobił. Zapanowała niezręczna cisza, a kilka osób wyraźnie nie zrozumiało, co się właśnie stało. Czasownik „dezawuować” brzmi obco i przez to często wywołuje konsternację. Wiele osób…
Na jednej z konferencji usłyszałem kiedyś zdanie: „Musimy działać hic et nunc, inaczej stracimy przewagę”. Kilka osób pokiwało głowami, ale po przerwie usłyszałem pytanie: „A co właściwie znaczy hic et nunc?”. To pokazuje, jak często używamy wyrażeń obcojęzycznych, które brzmią mądrze, ale nie zawsze są dla…
Pewnego dnia usłyszałem, jak ktoś mówi: „To bardzo abstrakcyjna sytuacja – nie wiadomo, kto z kim i dlaczego”. Zabrzmiało to dziwnie, bo przecież sytuacja, choć zagmatwana, nie była oderwana od rzeczywistości. I właśnie w tym tkwi problem. Słowo „abstrakcyjny” bywa używane nieprecyzyjnie, a czasem zupełnie…
Pewnego dnia znajomy opowiadał mi o filmie, który trzymał go w napięciu przez dwie godziny… aż nagle, w ostatnich minutach, znikąd pojawił się superbohater i rozwiązał wszystkie problemy bohaterów. „Ale to był totalny deus ex machina!” — powiedział z przekąsem. To określenie pada coraz częściej,…
W jednym z programów śniadaniowych prowadzący z dumą zapowiedział „ekskluzywny wywiad dostępny dla wszystkich widzów”. Brzmi dobrze? Tyle że słowo „ekskluzywny” oznacza… dokładnie odwrotnie. Ten przykład świetnie pokazuje, jak często używamy tego wyrazu niezgodnie z jego prawdziwym znaczeniem. A przecież precyzyjny język to nie…
Pewnego razu usłyszałem w radiu zdanie: „Ewidentnie pogoda się poprawiła, mimo że cały czas pada deszcz”. Uśmiechnąłem się pod nosem, bo to idealny przykład, jak słowo ewidentny potrafi narobić zamieszania. Choć brzmi mądrze i zdecydowanie, bywa używane bez większego namysłu – często zamiast „oczywisty”, „widoczny” czy…