Pamiętam jedną scenę z zebrania, na którym szef powiedział: „Nie chcę teraz dezawuować twojej pracy, ale…” — i po chwili dokładnie to zrobił. Zapanowała niezręczna cisza, a kilka osób wyraźnie nie zrozumiało, co się właśnie stało. Czasownik „dezawuować” brzmi obco i przez to często wywołuje konsternację. Wiele osób…
Na jednej z konferencji usłyszałem kiedyś zdanie: „Musimy działać hic et nunc, inaczej stracimy przewagę”. Kilka osób pokiwało głowami, ale po przerwie usłyszałem pytanie: „A co właściwie znaczy hic et nunc?”. To pokazuje, jak często używamy wyrażeń obcojęzycznych, które brzmią mądrze, ale nie zawsze są dla…
Pewnego dnia usłyszałem, jak ktoś mówi: „To bardzo abstrakcyjna sytuacja – nie wiadomo, kto z kim i dlaczego”. Zabrzmiało to dziwnie, bo przecież sytuacja, choć zagmatwana, nie była oderwana od rzeczywistości. I właśnie w tym tkwi problem. Słowo „abstrakcyjny” bywa używane nieprecyzyjnie, a czasem zupełnie…
Pewnego dnia znajomy opowiadał mi o filmie, który trzymał go w napięciu przez dwie godziny… aż nagle, w ostatnich minutach, znikąd pojawił się superbohater i rozwiązał wszystkie problemy bohaterów. „Ale to był totalny deus ex machina!” — powiedział z przekąsem. To określenie pada coraz częściej,…
W jednym z programów śniadaniowych prowadzący z dumą zapowiedział „ekskluzywny wywiad dostępny dla wszystkich widzów”. Brzmi dobrze? Tyle że słowo „ekskluzywny” oznacza… dokładnie odwrotnie. Ten przykład świetnie pokazuje, jak często używamy tego wyrazu niezgodnie z jego prawdziwym znaczeniem. A przecież precyzyjny język to nie…
Pewnego razu usłyszałem w radiu zdanie: „Ewidentnie pogoda się poprawiła, mimo że cały czas pada deszcz”. Uśmiechnąłem się pod nosem, bo to idealny przykład, jak słowo ewidentny potrafi narobić zamieszania. Choć brzmi mądrze i zdecydowanie, bywa używane bez większego namysłu – często zamiast „oczywisty”, „widoczny” czy…
Pewnego razu podczas spotkania zespołu ktoś rzucił: „To może być niebezpieczny precedens!”. Zapadła cisza. Nikt nie dopytał, ale po minach widać było konsternację. To słowo – „precedens” – brzmi poważnie, a jednak często bywa źle rozumiane. Zdarza się, że traktujemy je jak synonim „błędu” albo…
„Ale to przecież to samo!” — usłyszałem kiedyś podczas rozmowy o języku, gdy poruszyłem temat słów „kreatywny” i „twórczy”. Choć na pierwszy rzut oka wydają się synonimami, w rzeczywistości niosą różne odcienie znaczeniowe. Problem pojawia się, gdy zaczynamy używać ich zamiennie, nie dostrzegając subtelnych różnic….
Wyobraź sobie rozmowę podczas spotkania towarzyskiego, w której ktoś mówi: „To już kwestia aksjologii”. I zapada cisza. Nikt nie dopytuje, ale po oczach widać – większość nie wie, co to znaczy. Słowo „aksjologia” brzmi poważnie, naukowo, może nawet groźnie. I właśnie dlatego często wprawia w…
Kiedyś podczas warsztatów językowych ktoś zapytał: „Czy można czuć ambiwalencję do pierogów?”. Zapanowała cisza. Po chwili ktoś inny dodał: „No bo niby je lubię, ale mają za dużo cebuli”. To zabawna, ale trafna ilustracja zamieszania, jakie to słowo potrafi wywołać. „Ambiwalencja” brzmi mądrze i…
Kiedyś podczas zajęć ze studentami usłyszałem zdanie: „To nie błąd, to taka analogia do matematyki!” – i wtedy zrozumiałem, jak często mylimy analogię z uproszczeniem albo wręcz błędnym skojarzeniem. Słowo „analogia” brzmi mądrze, a przez to bywa nadużywane lub używane na wyrost. Problem w tym, że nie każdy…
Pamiętam sytuację, kiedy znajoma powiedziała z pełnym przekonaniem: „Czuję antypatię do czekolady”. Chwila ciszy, konsternacja, a potem pytania: „Czyli… że nienawidzisz słodyczy?” Problem w tym, że słowo „antypatia” często bywa używane zbyt szeroko – niekiedy zamiast „niechęci”, czasem zamiast „niezgodności charakterów”, a bywa, że…